Waarom een nieuw element de goedkoopste geluidswinst is

Het element is het blokje onder aan de toonarm waar de naald in zit. Het zet de trillingen uit de groef om in een elektrisch signaal, en daarmee bepaalt het meer van het geluid dan bijna elk ander onderdeel van je platenspeler. Heb je een speler met een losse headshell of een verstelbare arm, dan is een beter element of alleen een betere naald vaak de goedkoopste manier om hoorbaar meer uit je platen te halen. Op een speler met een vast element of een koffermodel heeft het geen zin.

Veel mensen denken bij beter geluid meteen aan nieuwe speakers of een nieuwe versterker. Bij een platenspeler zit de grootste winst vaak aan het begin van de keten. Wat het element niet uit de groef haalt, komt er verderop ook niet meer bij.

Wat een element precies doet

De naald volgt de groef en beweegt mee met elke golving. Aan de andere kant van het naaldstaafje zit in het element een magneetje of een spoeltje. Die beweging wekt een heel klein stroompje op: het signaal dat via de phono-voorversterker naar je versterker gaat. Wat een phono-voorversterker doet, lees je in phono-voorversterker uitgelegd.

Er zijn twee hoofdsoorten. Bij een moving magnet-element, MM, beweegt een magneetje. Dat type zit op vrijwel alle betaalbare spelers, geeft een flink signaal en werkt met elke gewone phono-ingang. Vaak kun je de naald los vervangen. Bij een moving coil-element, MC, beweegt een spoeltje. Dat kan fijner klinken, maar het signaal is veel zwakker en vraagt om een voorversterker die daarvoor geschikt is. Een versleten naald vervang je daar meestal niet zelf, het hele element gaat terug naar de fabrikant of wordt vervangen.

Eerst kijken of jouw speler het toelaat

Niet elke platenspeler kan een ander element krijgen. Kijk naar drie dingen.

• Een losse of open headshell. Zitten er twee schroefjes boven op het element, dan is het een standaard half-inch-montage en past bijna elk gangbaar element.
• Een contragewicht achter op de arm. Daarmee stel je de naalddruk in die bij het nieuwe element hoort. Zonder contragewicht heb je een vaste naalddruk en ben je gebonden aan het element dat erop zit.
• Geen ingebouwd element. Bij veel instapmodellen en koffer-platenspelers zit het element vast in de arm. Daar kun je hoogstens de naald vervangen.

Een voorbeeld: op de Audio-Technica AT-LP60X zit een element met een conische naald dat bij de arm hoort; je vervangt alleen de naald. Op de AT-LP120X en de AT-LP5X zit het AT-VM95E-element op een standaard headshell. Bij de Pro-Ject Debut Carbon EVO en de Technics SL-1500C zit een Ortofon 2M Red. Op die spelers kun je wel kiezen. Welke vervangnaald bij welke speler hoort, zetten we per model op een rij bij naalden.

De goedkoopste stap, een betere naald op hetzelfde element

Voordat je een heel nieuw element koopt, kijk of er voor jouw element een betere naald bestaat. Veel fabrikanten maken één elementhuis met een reeks naalden die erin passen, van eenvoudig tot duur. Je schuift de oude naald eraf en de nieuwe erop, zonder schroeven of uitlijnen.

Op het Ortofon 2M Red-element past bijvoorbeeld ook de naald van de 2M Blue, met een naakte elliptische diamant die meer detail uit de groef haalt. Op het AT-VM95E-element passen alle naalden van de VM95-serie, zoals de VMN95EN, de VMN95ML en de VMN95SH. Je upgradet dan zonder het element van de arm te halen. Controleer daarna alleen de naalddruk die bij de nieuwe naald hoort.

Wanneer een heel nieuw element zin heeft

Een nieuw element loont als je speler een goede arm heeft, een losse headshell en een contragewicht, en het element dat erop zit eenvoudig is. Dat geldt voor veel spelers in de middenklasse die met een basiselement worden verkocht. Het verschil hoor je vooral in detail, ruimte en hoe stil de plaat klinkt tussen de nummers.

Hij loont ook als je naald toch op is. Een vervangnaald voor een goedkoop element is soms bijna even duur als een beter element compleet. Wanneer een naald op is, lees je in naald van je platenspeler vervangen.

Wanneer je het geld beter bewaart

• Heb je een koffer-platenspeler of een speler met een vaste naalddruk, dan zit de beperking in de speler zelf.
• Zijn je speakers of je versterker de zwakke plek, dan hoor je een beter element nauwelijks.
• Een duur MC-element op een speler van een paar honderd euro is zelden een goede match. Kies een element dat in dezelfde prijsklasse zit als je speler.

Waar je op let bij de montage

Een element vastschroeven is niet moeilijk, maar het luistert nauw. Sluit de vier dunne draadjes aan op de juiste pinnen, meestal aangegeven met kleuren. Lijn het element uit met een uitlijnmal, zodat de naald in de groef staat zoals de fabrikant bedoelt. Stel daarna de naalddruk in met het contragewicht, en de antiskating op dezelfde waarde. Twijfel je, dan kan een hifiwinkel het voor je doen.

Kort samengevat

Het element zet de groef om in geluid en is daarmee een van de belangrijkste onderdelen van je platenspeler. Kijk eerst of je speler een standaard headshell en een contragewicht heeft. Probeer dan een betere naald op hetzelfde element, en kies pas daarna een nieuw element dat past bij de prijs van je speler. Op een speler met een vast element of een koffermodel steek je je geld beter in een nieuwe speler.