Menno de Vries
Een phono-voorversterker maakt het zwakke signaal van de naald sterk genoeg voor een gewone ingang van je versterker of speakers, en zet de klank recht die bij het maken van de plaat bewust is aangepast. Je hebt er een nodig zodra er tussen naald en speaker geen voorversterker zit. Heeft je platenspeler er een ingebouwd, of je versterker een phono-ingang, dan ben je klaar en hoef je niets los te kopen.
Bijna iedereen die een platenspeler aansluit, komt het woord tegen: op de doos, achter op de speler of op de versterker. Hieronder lees je wat zo'n voorversterker doet, hoe je ziet of je er al een hebt en wanneer een losse voorversterker zin heeft.
Waarom een platenspeler een voorversterker nodig heeft
Er zijn twee redenen. De eerste is de sterkte van het signaal. Het element van een platenspeler maakt van de trillingen in de groef een heel zwak elektrisch signaal: bij een gewoon magneetelement maar enkele duizendsten van een volt. Een cd-speler, streamer of telefoon levert een veel sterker signaal, op lijnniveau. De gewone ingangen van een versterker, zoals AUX, CD of LINE, zijn op dat sterkere signaal gebouwd. Sluit je een platenspeler zonder voorversterker daarop aan, dan hoor je bijna niets.
De tweede reden is de klank. Bij het snijden van een plaat worden de lage tonen zachter gezet en de hoge tonen harder. Zo worden de groeven niet te breed en valt het ruisen van het vinyl minder op. Sinds de jaren vijftig gebeurt dat volgens een vaste standaard, de RIAA-curve. De voorversterker draait die bewerking precies om: de lage tonen weer op, de hoge tonen weer terug. Zonder die correctie klinkt een plaat dun en scherp, zonder bas.
Een phono-voorversterker doet dus allebei: versterken en de RIAA-correctie toepassen. Termen als RIAA, element en lijnniveau vind je ook in onze vinyl-woordenlijst.
Er is een uitzondering. Elementen met bewegende spoel, MC-elementen, geven een nog zwakker signaal dan de gebruikelijke magneetelementen (MM). Daar heb je een voorversterker voor nodig die geschikt is voor MC. De meeste platenspelers in de instap- en middenklasse komen met een MM-element, en daarvoor werkt elke gewone phono-ingang.
Zo herken je een ingebouwde voorversterker
Kijk eerst naar de platenspeler. Heeft hij een eigen voorversterker, dan staat in de specificaties ingebouwde voorversterker, phono-equalizer of phono-preamp. Veel van die spelers hebben achterop een schakelaartje met PHONO en LINE, waarmee je de voorversterker aan en uit zet; bij andere staat hij altijd aan. De handleiding zegt welke van de twee jouw speler is. Een speler met Bluetooth heeft er in de praktijk ook een, want het signaal moet versterkt en gecorrigeerd zijn voordat het draadloos verstuurd kan worden.
Kijk daarna naar de versterker. Een ingang met het woord PHONO erboven betekent dat de versterker een eigen phono-voorversterker heeft. Er zit meestal een schroefje naast met GND of een aardesymbool, voor de dunne aardedraad van de platenspeler. Veel stereoversterkers hebben zo'n ingang, vooral oudere. Soundbars, tv's en veel compacte systemen hebben hem niet.
Gebruik je actieve speakers, kijk dan daar. Sommige actieve speakers hebben een phono-ingang met een schakelaar, de meeste alleen een gewone lijningang of een mini-jack.
De schakelaar met phono en line
Heeft je speler zo'n schakelaar, dan bepaalt die welk signaal er uit de tulpuitgangen komt. Op LINE staat de ingebouwde voorversterker aan en komt er een signaal op lijnniveau uit. Op PHONO staat hij uit en komt het ruwe signaal van het element eruit. Welke stand je nodig hebt, hangt af van je versterker. Er zijn vier situaties.
- Speler met voorversterker, versterker zonder phono-ingang: schakelaar op LINE, kabel in AUX of LINE.
- Speler met voorversterker, versterker met phono-ingang: heeft de speler een schakelaar, dan kun je kiezen. Schakelaar op PHONO en kabel in de phono-ingang, of schakelaar op LINE en kabel in AUX. Zonder schakelaar gebruik je AUX.
- Speler zonder voorversterker, versterker met phono-ingang: kabel in de phono-ingang, aardedraad aan het schroefje.
- Speler zonder voorversterker, versterker zonder phono-ingang: je hebt een losse phono-voorversterker nodig tussen de twee.
Wanneer je de ingebouwde voorversterker uitzet
De voorversterker moet er precies één keer in zitten. Zit hij er twee keer in, dus schakelaar op LINE en kabel in de phono-ingang, dan krijg je een veel te hard, vervormd geluid met te veel bas en weinig hoog. Zit hij er nul keer in, dus schakelaar op PHONO en kabel in AUX, dan is het geluid zacht en dun. Hoor je een van die twee, dan weet je meteen waar het zit.
Heb je de keus, zoals in de tweede situatie hierboven, probeer dan allebei. De ingebouwde voorversterker van een instapspeler is meestal eenvoudig, en de phono-ingang van een goede versterker kan beter klinken. Dat is per combinatie anders, dus vertrouw op je oren.
Spelers met en zonder voorversterker bij Coolblue
De spelers hieronder kiezen we op specificaties en prijs; we testen ze niet zelf. De prijzen zijn die bij Coolblue op 9 november 2026 en kunnen inmiddels anders zijn. Alle spelers die het zelf regelen, staan bij de platenspelers met voorversterker.
Met ingebouwde voorversterker
Volgens de specificaties hebben onder meer de volautomatische Audio-Technica AT-LP60XBT (€ 174,00) en de handmatige Audio-Technica AT-LP120XUSB (€ 321,00) een ingebouwde voorversterker. Of en hoe je die uitzet, staat in de handleiding. Twee andere voorbeelden:
De Denon DP-300F kostte op 9 november 2026 € 311,00. Een volautomatische speler met riemaandrijving en een ingebouwde voorversterker, zonder Bluetooth. Hij past bij wie de speler met een kabel op actieve speakers of een versterker aansluit.
Denon DP-300F
Te koop bij Coolblue
De Pioneer DJ PLX-500 kostte op 9 november 2026 € 343,00 in zwart. Een handmatige speler met directe aandrijving voor 33⅓, 45 en 78 toeren, met een ingebouwde voorversterker en USB.
Pioneer DJ PLX-500
Te koop bij Coolblue
Zonder voorversterker
De Pro-Ject E1.2 kostte op 9 november 2026 € 299,00. Een handmatige speler met riemaandrijving zonder ingebouwde voorversterker. Hij past bij een versterker met phono-ingang, of bij een losse voorversterker die je er zelf bij kiest.
Pro-Ject E1.2
Te koop bij Coolblue
Een ander voorbeeld is de Pioneer DJ PLX-1000. Die heeft geen voorversterker, en volgens de specificaties worden ook element en naald niet meegeleverd. Reken die er dus bij.
Een losse phono-voorversterker, wanneer is dat zinvol
De duidelijkste reden is de vierde situatie: speler en versterker hebben allebei geen voorversterker. Een losse phono-voorversterker is een klein kastje met een tulpingang voor de speler, een tulpuitgang naar de versterker, een aansluiting voor de aardedraad en meestal een eigen voeding.
Een tweede reden is verbeteren. Heb je een speler met een eenvoudige ingebouwde voorversterker en een versterker zonder phono-ingang, dan kun je met een losse voorversterker de ingebouwde overslaan. Dat kan alleen als je de ingebouwde voorversterker kunt uitzetten, met een schakelaar op PHONO.
Let bij het kiezen op het type element: een voorversterker voor MM werkt niet goed met een MC-element, al kunnen sommige modellen allebei. Zet het kastje niet vlak naast een voeding of een router, en sluit de aardedraad aan, anders kan er brom ontstaan. Merken en prijzen noemen we hier niet, omdat we die niet vergelijken.
Gebruik je de speler draadloos, dan hoef je hier niet over na te denken: hoe dat werkt en wat het met het geluid doet, lees je in ons stuk over bluetooth-platenspelers en geluidskwaliteit.
